Postać to rzeczownik oznaczający przede wszystkim osobę (zwłaszcza bohatera utworu) albo czyjąś sylwetkę, zarys, wygląd. W drugim, bardzo częstym znaczeniu mówi o formie czegoś: „w postaci proszku”, „w postaci załącznika”. Wątpliwość „postaci czy postacie” nie dotyczy poprawności samego słowa, tylko odmiany przez przypadki.
„Postacie” i „postaci” – kiedy która forma?
Obie formy są poprawne, ale pełnią inne funkcje.
- postacie – mianownik liczby mnogiej (kto? co?) oraz biernik liczby mnogiej (kogo? co?)
postacie (na scenie), widzieć postacie (w mroku) - postaci – najczęściej dopełniacz liczby mnogiej (kogo? czego?)
brak postaci w tej scenie, opis postaci - postaci – także celownik liczby pojedynczej (komu? czemu?) oraz miejscownik liczby pojedynczej (o kim? o czym?)
przyglądać się postaci, mówić o postaci
W połączeniach typu „w postaci” (np. „w postaci pliku PDF”) słowo postać występuje w dopełniaczu liczby pojedynczej: „w postaci (kogo? czego?)”. To stała konstrukcja, dlatego łatwo ją rozpoznać po przyimku „w”.
Synonimy słowa „postać” – pełna lista
Poniżej synonimy przydatne w trzech głównych znaczeniach: osoba/bohater, sylwetka/wizerunek, forma/odmiana. Zestawienie podano alfabetycznie.
bohater, bohaterka, figura, forma, istota, kształt, kontur, kreacja, oblicze, odmiana, osoba, personaż, postać sceniczna, protagonist(a), przejaw, sylwetka, typ, ujęcie, wariant, wersja, wcielenie, wizerunek, zarys
Grupy znaczeniowe i kontekst użycia
- Neutralnie o osobie lub bohaterze (codziennie i w szkole): bohater, bohaterka, osoba, postać sceniczna, typ
- Bardziej literacko i teatralnie: kreacja, personaż, protagonist(a), wcielenie
- O wyglądzie, zarysie, „kimś widzianym z daleka”: figura, kontur, sylwetka, wizerunek, zarys
- O formie czegoś (styl urzędowy, techniczny, rzeczowy): forma, kształt, odmiana, przejaw, ujęcie, wariant, wersja
- O „twarzy” zjawiska, odcieniu znaczeniowym (bardziej ocenne): oblicze
Subtelne różnice między wybranymi synonimami
Postać jest najszersza: obejmuje i człowieka, i bohatera, i samą „formę” czegoś. Osoba przenosi uwagę na człowieka jako realną jednostkę; w tekście o literaturze bywa zbyt „życiowa”, mniej narracyjna niż bohater.
Bohater dobrze pasuje do opowieści, filmu, gry, legendy; sugeruje uczestnika zdarzeń, kogoś „prowadzonego” przez fabułę. Personaż brzmi bardziej teatralnie lub literacko i często podkreśla, że to figura wykreowana (czasem nieco przerysowana).
Sylwetka i zarys przesuwają znaczenie w stronę wyglądu: sylwetka jest bardziej „ludzka” i przestrzenna, zarys bywa ledwie uchwytny. Wizerunek częściej dotyczy obrazu utrwalonego (na zdjęciu, w opinii publicznej), niekoniecznie tego, co widać w danej chwili.
W znaczeniu „forma czegoś” najbezpieczniejsza jest forma albo wersja. Wariant sugeruje wybór spośród kilku rozwiązań, a przejaw – że mowa o objawie, oznace, „tym, jak coś się ujawnia”.
Przykłady użycia: „postacie” i „postaci” oraz synonimy w praktyce
W korytarzu majaczyły postacie, ale nie dało się rozpoznać ich sylwetek.
W tej scenie brakuje postaci drugoplanowych, więc dialog robi się zbyt prosty.
Autor zbudował wiarygodnego bohatera, a aktor dodał mu świetną kreację sceniczną.
Dokument proszę przesłać w formie załącznika; dopuszczalna jest też wersja podpisana elektronicznie.