Jałmużna krzyżówka – jakie słowo pasuje?

Hasło „jałmużna” w krzyżówkach najczęściej prowadzi do prostych synonimów: drobnego datku, daru lub ofiary. Popularnych odpowiedzi jest kilka, a wybór zwykle zależy od liczby kratek i tego, czy chodzi o jałmużnę „dla biednego”, czy szerzej: datek na cel charytatywny.

DATEK

Datek to po prostu pieniądze (albo coś materialnego) dane komuś potrzebującemu lub na określony cel, często charytatywny. W krzyżówkach „jałmużna” = „datek” to chyba najczęstsze, najbardziej neutralne podstawienie.

Kontekst krzyżówkowy: pasuje też do haseł typu „dar pieniężny”, „wpłata na cel”, „drobna ofiara”. Uwaga na mylenie z „składką” (to raczej regularna wpłata, nie typowa jałmużna).

DAR

Dar to coś ofiarowanego komuś za darmo: prezent, pomoc, wsparcie. Jako „jałmużna” bywa używany wtedy, gdy autor idzie w maksymalny skrót (3 litery robią robotę).

Kontekst krzyżówkowy: „dar” pojawia się też pod definicjami „prezent”, „podarek”, „donum”. Jeśli w krzyżówce widać religijny ton (np. „miłosierdzie”), „dar” wciąż bywa poprawny, ale częściej wygra „datek” albo „ofiara”.

OFIARA

Ofiara w tym znaczeniu to coś złożonego/danego: pieniądze na kościół, zbiórkę, potrzebujących. Słowo ma też inne, bardzo częste znaczenie („poszkodowany”), więc litery z krzyżówek potrafią rozstrzygnąć sprawę.

Ciekawostka językowa: „jałmużna” ma korzenie w greckim eleēmosynē („miłosierdzie”) i stąd w wielu językach europejskich widać podobne brzmienia (np. ang. alms).

Kontekst krzyżówkowy: jeśli definicja brzmi „datek na tacę” albo „na kościół”, „ofiara” jest typem numer 1. Gdy jest tylko „jałmużna”, też często wchodzi (6 liter).

GROSZ

Grosz to „drobniak”, symboliczna kwota. W krzyżówkach „jałmużna” bywa rozumiana jako „dać komuś grosz”, czyli coś niewielkiego, czasem wręcz odruchowo.

Ciekawostka: w polskich powiedzeniach grosz ma mocny ładunek znaczeniowy („wdowi grosz”, „ostatni grosz”), więc autorzy krzyżówek chętnie po niego sięgają, kiedy potrzebne jest krótkie słowo na 5 liter.

Kontekst krzyżówkowy: pasuje też do haseł „drobna suma”, „centym”, „pieniążek” (w zależności od stylu krzyżówki). Jeśli jednak definicja jest bardziej „urzędowa” (np. pomoc dla ubogich), wtedy lepsza bywa „zapomoga”.

ZAPOMOGA

Zapomoga to pomoc materialna, zwykle pieniężna, udzielana potrzebującemu (czasem także jako świadczenie z kasy zakładowej czy funduszu). To już jałmużna w wersji „poważniejszej”, niekoniecznie wrzucanej do kapelusza.

Kontekst krzyżówkowy: często stoi pod definicjami „zasiłek”, „pomoc doraźna”, „wsparcie dla biednych”. Jeśli w haśle czuć klimat „instytucjonalny”, „zapomoga” jest strzałem w dziesiątkę (8 liter).

PODAREK

Podarek to prezent, upominek, dar. Jako odpowiedź na „jałmużna” pojawia się rzadziej niż „dar” czy „datek”, ale bywa używany, gdy potrzebne jest 7 liter i definicja idzie szeroko: „dar dla biednego”.

Kontekst krzyżówkowy: „podarek” lubi się z hasłami „upominek”, „prezent”, „dar”. Jeśli w krzyżówce widać wyraźnie pieniądze (np. „drobna kwota”), lepiej celować w „grosz” albo „datek”.

ALMUŻNA

Almużna to rzadziej spotykana, skrócona/archaizująca forma związana z jałmużną (w praktyce krzyżówkowej traktowana jako wariant tego samego sensu: datek dla biednych). Pojawia się głównie w starszych łamigłówkach albo tam, gdzie autor lubi „książkowe” brzmienie.

Kontekst krzyżówkowy: jeśli w definicji pada „jałmużna” i kratek jest 7, a na końcu pasuje „-NA”, „ALMUŻNA” potrafi uratować wpis. Trzeba tylko uważać na zapis z „Ż” (w krzyżówkach zwykle bez niespodzianek, normalnie z polskim znakiem).